Wykorzystanie kilku tematycznych grup do lepszego zrozumienia wydatków

2 października 2026

Jak COVID-19 zwiększa ryzyko zakrzepów i udaru u osób poniżej 50 roku życia

Tak — COVID-19 zwiększa ryzyko zakrzepów i udaru u osób poniżej 50 roku życia. Infekcja SARS-CoV-2 uruchamia wieloskładnikowy proces prozakrzepowy: uszkodzenie śródbłonka naczyń, wzrost stanu zapalnego oraz podniesienie poziomu czynników krzepnięcia, jak fibrynogen i D-dimery, co zwiększa skłonność do tworzenia skrzepów nawet u osób bez klasycznych czynników ryzyka.

Mechanizmy prowadzące do nadkrzepliwości przy COVID-19

Infekcja SARS-CoV-2 wywołuje kaskadę zdarzeń, które razem sprzyjają powstawaniu zakrzepów. W praktyce klinicznej obserwuje się kilka powtarzalnych procesów biologicznych odpowiedzialnych za zwiększone ryzyko zdarzeń zakrzepowo-zatorowych.

uszkodzenie śródbłonka naczyń przez bezpośrednią inwazję wirusa i zapalenie, co zwiększa ekspresję czynników adhezyjnych i tromboplastyny,
wzrost poziomu czynników prokrzepliwych, takich jak fibrynogen i D-dimery, co koreluje z ciężkością choroby,
nasilenie reakcji zapalnej i uwalnianie cytokin prozapalnych, które aktywują płytki krwi i kaskady krzepnięcia,
aktywacja neutrofili i tworzenie neutrofilowych sieci zewnątrzkomórkowych (NET), które promują agregację płytek i tworzenie skrzepów,
dodatkowe czynniki ryzyka w warunkach hospitalizacji: unieruchomienie, odwodnienie i współistniejące infekcje, które jeszcze bardziej zwiększają ryzyko zakrzepicy.

Zakres problemu i dane kliniczne

W literaturze klinicznej opisano zwiększoną częstość incydentów zakrzepowo-zatorowych u pacjentów z COVID-19, obejmujących zatorowość płucną, zawały serca oraz udary mózgu. W jednej analizie około 56% udarów u pacjentów z COVID-19 przypisano uogólnionej nadkrzepliwości, co podkreśla znaczenie mechanizmów ogólnoustrojowych, a nie tylko lokalnych czynników ryzyka. Opisy kliniczne wskazują dodatkowo, że:

– udary występowały także u pacjentów młodszych niż 50 lat, często bez wcześniejszych chorób sercowo-naczyniowych,
– u części chorych udary były cięższe niż w populacji ogólnej, często związane z niedrożnością dużych naczyń mózgowych,
– udary mogły pojawić się przy łagodnym przebiegu COVID-19 lub nawet w fazie bezobjawowej, co utrudnia wczesne rozpoznanie i profilaktykę.

Te obserwacje skłoniły klinicystów do intensywnego monitorowania markerów zapalnych i krzepnięcia oraz do rozważania strategii przeciwzakrzepowych, zwłaszcza u hospitalizowanych pacjentów.

Typowe objawy ostrzegawcze zakrzepów i udaru

Rozpoznanie we wczesnym stadium decyduje o możliwości wykonania leczenia reperfuzyjnego i zmniejszeniu trwałych uszkodzeń neurologicznych. Objawy, które wymagają natychmiastowej reakcji medycznej, obejmują:

nagłe osłabienie lub niedowład jednej strony ciała,
nagłe zaburzenia mowy lub rozumienia mowy,
nagłe zaburzenia widzenia w jednym oku lub obustronne,
nagły, bardzo silny ból głowy o nieznanej przyczynie.

Dodatkowo objawy sugerujące zakrzepicę w innych lokalizacjach to duszność i nagły ból w klatce piersiowej (może wskazywać na zatorowość płucną) oraz ból, zaczerwienienie lub obrzęk kończyny sugerujące zakrzepicę żył głębokich. W kontekście niedawnego zakażenia SARS-CoV-2 nawet młodzi dorośli powinni traktować te sygnały poważnie i niezwłocznie zgłaszać się po pomoc.

Badania diagnostyczne i interpretacja wyników

W ocenie pacjenta z podejrzeniem udaru lub zakrzepicy przy COVID-19 kluczowe są zarówno badania obrazowe, jak i markery laboratoryjne. Szybka diagnostyka umożliwia wdrożenie terapii reperfuzyjnej i przeciwzakrzepowej.

Obrazowanie mózgu (CT głowy, angiografia CT – CTA) służy do wykrycia niedokrwienia i niedrożności naczyń. Badania laboratoryjne, które warto monitorować, to głównie D-dimer, fibrynogen, liczba płytek krwi oraz wskaźniki zapalne, jak CRP. Znacznie podwyższony D-dimer koreluje z wyższym ryzykiem zakrzepicy i gorszym rokowaniem; podwyższony fibrynogen świadczy o aktywacji układu krzepnięcia. Trombocytopenia lub trombocytoza wymagają dodatkowej oceny w kontekście przyczyny i leczenia.

W praktyce klinicznej dodatkowe badania, które mogą być przydatne, to EKG i echokardiografia w celu wykrycia kardialnego źródła zatoru oraz USG Doppler kończyn przy podejrzeniu zakrzepicy żył głębokich. Ważne jest też skojarzenie wyników laboratoryjnych z obrazowaniem i stanem klinicznym pacjenta — pojedynczy podwyższony marker bez objawów nie musi automatycznie oznaczać wskazań do terapii agresywnej, ale wymaga ścisłego monitorowania.

Leczenie ostrego udaru i zakrzepów przy COVID-19

Leczenie łączy standardowe postępowanie dla udaru niedokrwiennego z uwzględnieniem tendencji do nadkrzepliwości w przebiegu COVID-19. Standardowe postępowanie obejmuje leczenie przeciwzakrzepowe i terapie reperfuzyjne, które przy odpowiednim czasie i kwalifikacji znacząco poprawiają rokowanie.

antykoagulacja — heparyna drobnocząsteczkowa (LMWH) w dawkach profilaktycznych u hospitalizowanych pacjentów; dawki terapeutyczne przy potwierdzonej zakrzepicy,
tromboliza dożylna (tPA) — stosowana w udarze niedokrwiennym w oknie terapeutycznym do 4,5 godziny od początku objawów u wybranych pacjentów,
mechaniczna trombektomia — zabieg przy niedrożności dużych naczyń, w wybranych przypadkach można go wykonać do 6–24 godzin od początku objawów w zależności od obrazowania i kwalifikacji,
leczenie wspomagające — tlenoterapia, kontrola ciśnienia tętniczego, odpowiednie nawodnienie i monitorowanie parametrów hemodynamicznych.

W praktyce decyzje dotyczące antykoagulacji i intensywności leczenia powinny uwzględniać ryzyko krwawienia, wyniki badań, obraz kliniczny oraz możliwość interwencji neurochirurgicznej lub endowaskularnej. U pacjentów z potwierdzoną wieloośrodkową nadkrzepliwością często zwiększa się intensywność monitorowania i rozważa dłuższą antykoagulację po wypisie.

Profilaktyka i redukcja ryzyka

Zapobieganie zakrzepom w kontekście COVID-19 łączy działania systemowe w placówkach medycznych z zaleceniami dla pacjentów. Hospitalizowani chorzy z umiarkowanym i ciężkim przebiegiem powinni otrzymywać profilaktykę przeciwzakrzepową, a monitorowanie markerów krzepnięcia umożliwia wcześniejszą interwencję.

Ważne elementy profilaktyki to mobilizacja chorych, odpowiednie nawodnienie, kontrola współistniejących czynników ryzyka sercowo-naczyniowego oraz szczepienie przeciw COVID-19, które zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia i pośrednio ryzyko zakrzepów poprzez ograniczenie stanu zapalnego. U osób z nasilonymi markerami krzepnięcia lub z udarem w wywiadzie rozważane jest dłuższe kontynuowanie antykoagulacji po konsultacji specjalistycznej.

Specyfika rozpoznania i postępowania u osób poniżej 50 lat

U młodszych dorosłych rozpoznanie udaru często się opóźnia ze względu na niskie początkowe podejrzenie tej choroby. Jednak opisy przypadków jasno pokazują, że brak klasycznych czynników ryzyka nie wyklucza poważnych powikłań zakrzepowych po COVID-19. W praktyce należy pamiętać, że:

– udar może wystąpić zarówno przy łagodnym przebiegu infekcji, jak i w okresie po ustąpieniu objawów,
– udary związane z COVID-19 częściej dotyczą dużych naczyń i bywają cięższe, co zwiększa znaczenie szybkiej kwalifikacji do trombolizy lub trombektomii,
– w przypadku nagłych objawów neurologicznych u osoby młodej konieczna jest pilna ocena obrazowa i badania laboratoryjne, niezależnie od braku wcześniejszych schorzeń.

W kontekście młodszych chorych szczególne znaczenie ma szybkie kierowanie na oddział udarowy oraz wywiad dotyczący niedawnego zakażenia SARS-CoV-2, ponieważ informacja ta wpływa na interpretację wyników i plan leczenia.

Praktyczne postępowanie przy podejrzeniu udaru lub zakrzepu

W przypadku pojawienia się objawów alarmowych najważniejsze są szybkie decyzje i prawidłowy przekaz informacji. Należy bezzwłocznie wezwać pomoc medyczną i zgłosić się na SOR lub zadzwonić na numer alarmowy. Przy przyjęciu do szpitala powinno się natychmiast wykonać obrazowanie CT/CTA głowy, ocenić stan hemodynamiczny i zebrać szybkie badania laboratoryjne, w tym D-dimer i fibrynogen. Przekazanie personelowi informacji o ostatnim przebytym zakażeniu SARS-CoV-2 oraz wynikach wcześniejszych badań ułatwia decyzje terapeutyczne.

Badania naukowe i dowody

Analizy przypadków i serie kliniczne dostarczają dowodów na to, że COVID-19 zwiększa częstość zdarzeń zakrzepowo-zatorowych oraz opisywały specyficzne cechy tych zdarzeń: podwyższone markery krzepnięcia, częstsze niedrożności dużych naczyń i zdarzenia występujące u młodszych pacjentów bez wcześniejszych chorób. W jednej analizie około 56% udarów u pacjentów z COVID-19 wiązano ze zwiększoną krzepliwością krwi w całym organizmie. Te obserwacje stały się podstawą do opracowania zaleceń dotyczących profilaktyki przeciwzakrzepowej u hospitalizowanych chorych oraz do zwiększenia czujności klinicznej wobec objawów udaru u pacjentów z niedawnym zakażeniem.

Interpretacja najważniejszych markerów krzepnięcia

Podstawowe wskaźniki, które mają największe znaczenie kliniczne to:

– D-dimer — znacząco podwyższony D-dimer koreluje z większym ryzykiem zakrzepicy i gorszym rokowaniem; wartość sama w sobie nie jest rozstrzygająca, ale w połączeniu z objawami i obrazowaniem ma duże znaczenie,
– fibrynogen — podwyższony wskazuje na aktywację układu krzepnięcia i nasiloną reakcję ostrej fazy,
– liczba płytek — trombocytopenia może sugerować zahamowanie płytek lub zwiększone zużycie; trombocytoza może współistnieć z procesem zapalnym.

Ocena tych parametrów powinna być dynamiczna — stężenia mogą szybko zmieniać się wraz z przebiegiem infekcji.

Wnioski praktyczne dla czytelnika

COVID-19 może prowadzić do poważnych powikłań zakrzepowych, w tym udaru, także u osób poniżej 50 roku życia. Szybka reakcja przy pierwszych objawach alarmowych, szybkie obrazowanie i odpowiednie leczenie reperfuzyjne oraz antykoagulacyjne znacząco zwiększają szansę na ograniczenie trwałych następstw. Po przebyciu COVID-19 warto monitorować alarmowe symptomy i niezwłocznie zgłaszać je służbom medycznym.